ენერგია - გუშინ და დღეს (ნაწილი I)

ენერგია გუშინ
მე 18 საუკუნის ბოლოს, ევროპაში წარმოადგენდა ენერგის მთავარ წყაროს ფიზიკური ანუ კუთების ძალა. 14 მილიონი ცხენი და 24 მილიონი საქონელი ილეოდა 7,5 მილიარდ ვატს, რაც 100 000 მსუბუქ ავტომანაქანის სიმლავრეს უტოლდება.
ასევე დიდროლს თამაშობდა ხე-ტყე, კერძოდ შეშა. სავარაუდოდ, სწორედ ტყის გაჩეხვა გახდა შუა ზღვისპირეთიდან ალპების ჩრთილოეთით ძალაუფლების გადააადგილების მიზეზი. ასევე მე-15-ე საუკუნში იბერის ნახევარკუნძულზე მუსულმანთა ბატონობის შესუსტება ტყის გაჩეხვას და შესაბამისად ენერგის წყაროს შემცირებამ უკავშირდება.
მე 20 საუკუნის დასაწყისადმე ფიზიკურ ძალასა და შეშას შემდეგ დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა წყლის წიქვილებს, რომელთა რაოდენობა ვეროპაში 5-600 000 წარმოადგენდა. ქარის წისქვილები კი ძირითადათ დაბლობებსი გვხვდება, სად ძლიერი ქარი იცოდა. მე 17-ე საუკუნის ბოლოს ჰოლოანდიაში ქარის წისქვილთა რაოდენობა 8 000 აღწევდა.
იმ დროისთვის ფოსილურ ენერგომატარებლებს უმნიშვნელო როლი ეკავა, მიუხედავად იმისა რომ ქვანახშირის საბადოებს დიდი ხანია რაც კაცობრიობა იცნობდა და იცნობს. ხე-ტყის შემცირებამ გამოიწვია ქვანახშირზე მოთხოვნის ზრდა. თავდაპირველად ქვანახშირს მხოლოდ სახლების გასათბობად გამოიყენებოდა, ხოლო მოგვიანებით, თავის ენერგიის სიმჭიდროვის გამო, მან უფრო და უფრო მეტი გამოყენება ინდუსტრიაში, კეროდ ფოლადის მადნის გადასადნობად, პოვა.
1800 წელს ქვანახშისრის 60% პროცენტი გამოიყენებოდა გასათბობად, ხოლო 40 წლის მოგვიანებით ინდუსტრიაში მისმა წილმა საგრნობლად გადააჭარბა.
1530 წლისთვის დიდი ბრიტანეთში 200 000 ტონა ქვანახშირს იპოვებდნენ. 1750 წლისთვის კი დაახლოებით 5 მილიონ ტონას, ხოლო 1854 წლისთვის ეს მაჩვენებელი უკვე 64 მილიონ ტონას წელიწადში შეადგენდა. მთავარი ქავანახშირის მომპოვებელი ქვეზნები იყვნენ დიდი ბრიტანთთან ერთად გერმნია და აშშ, რომელთაც 1900 წლისთვის მსოფლიო ბაზრის 80% ეჭირათ.
მე-20-ე საუკუნის ბოლოს ქავანახშირის მოპოვებულმა რაოდნობამ 4 მილიარდ ტონას მიუახლოვდა. მთავარი მომპოვებელი ქვეზნები დღეისათვის წამოადგენენ ჩინეთი და აშშ.